هوش و استعداد رابطه مستقیم با تغذیه فرد دارد. پس پيگيري رشد كودك در اين ميان اهميت خاصي خواهد داشت . در برخورد با والدين زياد شنيده مي شود كه فرزند من ضعيف است يا اينكه از قد و وزن كودك خود راضي نيستند . البته اين يك مطلب نسبي است و بايد در ابتدا به بررسي راهي بپردازيم كه بر اساس آن از شرايط رشد قدي و وزني كودك خود اطمينان حاصل كنيم . در اين رابطه قبلا دانشمندان به نتيجه خوبي دست يافته اند و آن بررسي و تحليل رشد كودك بر اساس شاخصهاي خاصي است كه بدان شاخص رشد يا نمودارهاي متروپوليتن مي گويند كه اين نمودارها براي هر كشوري بسته به شرايط رشدي كودكان آن كشور طراحي و تدوين شده است .اهميت پيگيري و تحليل قد و وزن كودك در ايران توسط مراكز بهداشت و خانه هاي بهداشت روستائي وياتوسط متخصصين رشد و كارشناسان تغذيه پيگيري مي شود . روش كار نيز به اين صورت است كه در هر مرحله از مراجعه كودك قد و وزن او توسط افراد آموزش ديده تعيين و بر روي نمودار خاص خود نقطه گذاري مي شود و در صورتيكه نقاط شكل گرفته در مراجعات كودك سير منطقي داشته باشد والدين از رشد قدي و وزني كودك خود اطمينان حاصل مي كنند و در غيراين صورت مشكل پيگيري خواهد شد . در کودکان کم وزن به علت عدم تامین حد اقل نیازهای غذائي روزانه کودک ،اولین شاخص در کاهش وزن و کاهش رشد قد خودنمائی می کند خوب این بدان معنا است که سطح سلولی بدن به علت عدم دریافت مواد غذائی نتوانسته به رشد و تکثیر خود ادامه دهد . پس می توان گفت مغز نیز که یکی از اجزای بدن است به اندازه کافی رشد نکرده و نتوانسته به ظرفیتهای لازم خود دست یابد. البته اگر در دوران رشد کودک خیلی زود به جبران خسارات وارده بپردازیم جای امید هست که بدن و اندامهای آن به ظرفیتهای لازم خود برسند و جبران کاستی ها نیز بشو د . اما اگر سو ء تغذیه برای مدت طولانی ادامه داشته باشد کودک دچار یک سری رخدادهای ناخوشایند خواهد شده که مهم ترین آنها عقب ماندگی ذهنی کودک است و در ادامه ممکن است برون ده قلب نیز کاهش یافته و درنتیجه ریه ها نیز به خوبی نقش خود را در تامین اکسیژن سلولها تامین نکنند . درجات کمتر خسارت ناشی از سو ء تغذیه در زمانی است که شاخصهای کاهش وزن و قد خیلی تغییر نمی کنند یا به عبارت دیگر شرایط فیزیکی کودک در حدی نیست که والدین و اطرافیان را به فکر تعقیب موضوع بیاندازد و کودک از یک سو ء تغذیه مضمن آرام رنج می برد . با دیگر کودکان هم سن خود مقایسه می شود و همان ظرفیتهای دیگران نیز از او انتظار می رود در صورتی که او قادر به انجام آن کارها و رسیدن به آن ظرفیتها نیست . دراين شرايط کودک به علت یک سری مشکلات اعم کم خونی و یا کاهش مختصر بازده ریوی قادر به تحمل شرایط دیگر هم ردیفهای خود نيست . مطالب را آنگونه که باید نمی تواند تحلیل کند . در ضبط و یاد آوری موضوعات به اندازه دیگران نیست و همه این مشکلات روز به روز زیاد تر می شود چرا که بر مجهولات او افزوده شده بدون آنکه کسی وی را درک کند .بخش زيادي از انرژي روزانه ما به مصرف سلولهاي مغذي مي رسد حال در صورت كاهش انرژي و كمبود آن، بدن نمي تواند همه نياز هاي مغز را فراهم كند و اين اندام مهم كه در سالهاي اوليه زندگي در حال شكل گيري است نمي تواند به ظرفيتهاي لازم خود برسد. در بيشتر تحققات ارتباط تغذيه و هوش مشخص شده و آمارها حاكي از آن است كه در صورت نداشتن تغذيه متناسب كودك نمي تواند به سوالات پاسخ مناسبي بدهد . شكل گيري سلولهاي مغذي اگر بر پايه و بنياد محكمي استوار باشد در نتيجه تحمل پذيرش ظرفيهاي بالا را نيز در خود دارد. نياكان ما نيز به نقش تغذيه و هوش اعتقاد داشتند و بر همين اساس در دوران بارداري به مادر باردار سفارش مي كردند تا در خوردن غذا هاي خود دقت داشته باشد و مواد غذائي كه امروز مشخص شده سرشار از ويتامين ها واملاح است را به مادر توصيه مي كردند . مثلا خوردن كشمش و ميويز و دانه ها و مغذها را به همراه ميو ها موثر مي دانستند . از جمله عواملي كه در افزايش هوش موثر هستند مي توان به ريز مغذي ها اشاره كرد كه مهمترين آنها را بايد آهن نام برد آهن در دوران رشد در ساخت بسياري از ويتامين ها و انجام واكنشنها و حتي به صورت كوآنزيم جهت فعاليتهاي سلولي نقش خود را بازي مي كند در صورت كمبود آهن ايجاد اختلال در تكامل و هماهنگي سيستم عصبي رخ خواهد داد . محققين معتقد هستند كودكاني كه فقر آهن در دوران رشد داشته اند در بزرگ سالي پرخاشگر و زود جوش خواهند بود . اسيد فوليك هم كه نقش تشكيل لوله هاي عصبي را به آن نسبت مي دهند از ديگر عوامل موثردر افزايش هوش مي باشد . از جمله ريز مغذي ها به ويتامي C بايد اشاره كرد كه در افزايش جذب آهن موثر است .
ويتامين دي و پروتئين هم از مواردي است كه در صورت كاهش آنها رشد مغزي خوبي در پي نخواهد بود .
از ديگر ريز مغذي ها به روي اشاره مي شود كه در صورت كاهش آن رشد مغزي با اخلال روبرو خواهد شد در مناطقي كه خاك آن مقدار روي لازم را ندارد مشاهده شده كه كودكان از ضريب هوشي بالائي برخوردار نيستند.
از منابع خوب روي مي توان به انواع سبزيجات بخصوص سبزيجات ريشه اي ،پياز ، غذاهاي دريائي بخصوص ماهي هاي آبهاي شور اشاره كرد.
از منابع خوب آهن نيز به انواع غذاهاي گوشتي ، تخم مرغ، حبوبات ، خشك بار ، ميوه هاي خشك مثل انجير و هلو ، سبزيجات برگ سبز ، اسفناج و مغزها اشاره كرد . در صورتي كه مواد غذائي گوشتي را در كنار ويتامي C مصرف كنيم امكان افزايش جذب آهن را فراهم كرده ايم .
از منابع خوب اسيد فوليك هم بايد به منابع گوشتي ، سبزيجات و مغزها اشاره نمود در جگر هم مي توان به مقدار كافي همه منابع مورد نياز را يافت .
دانشمندان معتقدند كه در زمان تولد تعداد مشخصي سلول هاي مغزي داريم كه به مرور با پير شدن تعداد بسيار زيادي از آنها را از دست مي دهيم. تحقيقات گسترده در اين باره نشان داده اند كه سلولهاي مغزي جديد در طول زندگي نيز برخلاف آنچه در گذشته تصور مي شد، توليد مي شوند و مغز در صورت استفاده هر چه بيشتر از آن ، قابليت رشد و حجيم تر شدن را دارد. تحقيقات و مطالعات حاكي از آن است كه به عنوان مثال قسمتي از مغز رانندگان كه مربوط به كنترل نقشه يابي تصويري است، رشد بيشتري دارد. همچنين بخشي از مغز پيانيست ها و نوازندگان متبحر هم كه كنترل و اداره موزيك را در اختيار دارد، حجم بيشتري دارد. از طرف ديگر، تحقيقاتي كه اخيراً در اين مورد انجام شده ، حاكي از آن است كه افرادي با مشغله هاي مهارتي بالا مانند : مهندسان و معلمان داراي سيناپس ( محل اتصال دو رشته عصبي به يكديگر) هاي بيشتري هستند. سيناپس ها همان رابطين بين سلول هاي مغزي هستند كه به ذخيره سازي اطلاعات كمك مي كنند.
شايد در آينده اي نزديك پزشكان قادر باشند سلول هاي جنين را كه مي توانند به هر نوع سلول هاي مورد نياز تبديل شوند، به مغز بشر تزريق كنند. به اين طريق مي توان بيماري هايي نظير آلزايمر و پاركينسون ( بيماري تحليل اعصاب ، لرزش دست يا پا ) را درمان نمود و براي افراد سالم نيز راهي باز كرد تا بتوانند با فكر سالمشان ارتباط برقرار كنند.
اما تا آن زمان برسد ممكن است فرصت فعلي از دست برود. پس مي توانيم با استفاده از چند راه ساده توانايي سلول هاي مغزي را در حد ماكزيمم آن حفظ كنيم.
1 – با ورزش سلول هاي مغزي خود را به كار اندازيد:
تحقيقات انجام شده نشان مي دهند افرادي كه تمرينات فيزيكي انجام مي دهند، سلول هاي مغزي بهتري را پرورش مي دهند. دانشمندان در مطالعات مؤسسه تحقيقات بيولوژيكي دريافتند موش هاي بالغي كه تحت ورزش كردن قرار گرفته اند، سلول هاي جديد بسياري را در قسمت هيپوكامپوس مغز خود (بخشي كه مربوط به يادگيري و حافظه است) كسب كرده اند. از طرف ديگر ثابت شده كه انجام حركات ورزشي دلخواه و مورد علاقه تأثيرات چند برابر نسبت به انجام يك سري حركات ورزشي مشخص دارد. اين مطلب مي تواند به اين معني باشد كه راهي بيابيد تا از ورزش كردن لذت ببريد ، نه اين كه فقط مجبور به انجام آن باشيد. به اين طريق هم باهوش تر مي شويد و هم شادتر زندگي مي كنيد.
چه بايد كرد؟
يك ورزش را به طور مستمر انجام دهيد. مانند: دو ماراتن، دويدن تفريحي و غيره ؛ يا اين كه يك يار در تمرين كردن براي خود در نظر بگيريد تا انجام حركات را جالب تر و ادامه كار را سهل تر كند. هيچكس نمي تواند به درستي مشخص كند كه چه مقدار ورزش براي سلول هاي مغز كافي و مناسب است، اما در مورد موش ها حدود 4 تا 6 مايل پياده روي در روز مؤثر بوده است.
2 – ذهن خود را ورزش دهيد:
تنها تمرينات فيزيكي نيست كه به رشد سلولهاي مغزي كمك مي كند، شما نيز مانند راننده ها يا پيانيست ها مي توانيد با استفاده از سلول هاي مغز و وادار كردن آنها به كار در زمينه هاي مختلف، از مغز بخش هاي گسترده و متفاوتي بسازيد. يافتن راههاي ساده در استفاده از توانايي مغزي مي تواند به رشد و ترميم سلولهاي عصبي و دندريت ها (انشعاب هايي از سلول ها كه اطلاعات را دريافت كرده ، به جريان انداخته و در جهت درست مصرف مي كنند) به ميزان زيادي كمك كند. درست مانند يك ورزش مخصوص در بدنسازان كه به رشد و كار افتادن ماهيچه ها و عضلات تحتاني بـِلا استفاده كمك مي كند . راههاي مشخص و درست فكر كردن و دوره كردن كلمات قبلاً ياد گرفته شده مي تواند عمل بخش هاي غير فعال مغز رابهبود بخشیده و آنها را به کار اندازد.
چه بايد كرد؟
مزه ها و بوهاي جديد را تجربه كنيد. كارهاي جديد انجام بدهيد. مثلاً از راههاي جديدي براي رفتن به سركار استفاده كنيد. به جاهاي جديد سفر كنيد . هنرهاي شخصي و جديد خلق كنيد. رمان هاي داستايوفسكي را مطالعه كنيد. يك كمدي جديد بنويسيد. بخصوص، سعي كنيد تمام كارهايي را تجربه كنيد كه به هر طريق شما را وادار مي كنند از تمام روش هاي فيزيكي و روحي ديرينه و يكسان قبلي خود فاصله بگيريد و چيزهايي جديد و ناشناخته را تجربه كنيد.
